Wyrok TK SK 140/20 z 4 czerwca 2024 r. jest jednym z najważniejszych orzeczeń dotyczących zasad ustalania emerytur w ostatnich latach. Wyrok odnosi się do wieloletniej praktyki ZUS, który pomniejszał emeryturę powszechną o wcześniej pobrane świadczenia w ramach tzw. wcześniejszej emerytury. Dla wielu osób wyrok daje możliwość zakwestionowania decyzji ZUS. Jednocześnie stosowanie wyroku w praktyce rodzi poważne problemy interpretacyjne. W tym artykule sprawdzisz, czy w Twojej sytuacji wyrok TK SK 140/20 znajdzie zastosowanie i w jaki sposób uzyskać wyższe świadczenie emerytalne.
Wyrok TK SK 140/20 a art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej
W sprawie SK 140/20 Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Przepis pozwalał obniżać emeryturę powszechną o sumę wcześniej pobranych świadczeń.
W rezultacie prowadziło to do trwałego i znacznego zmniejszenia emerytur osób korzystających z wcześniejszej emerytury. Trybunał uznał, że regulacja narusza Konstytucję RP, szczególnie ochronę praw nabytych i zasadę zaufania obywatela do państwa.
Kogo dotyczy wyrok TK SK 140/20?
Wyrok TK SK 140/20 dotyczy wąskiego, ale licznego kręgu emerytów. W szczególności chodzi o osoby, które:
- nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r.,
- po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystąpiły o emeryturę,
- otrzymały decyzję ZUS, w której zastosowano mechanizm pomniejszenia świadczenia.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że wobec tej grupy osób państwo nie powinno zmieniać zasad ustalania świadczeń w sposób działający wstecz i prowadzący do pogorszenia ich sytuacji prawnej.
Wyrok TK SK 140/20 a przeliczenie emerytury przez ZUS
Najważniejszym skutkiem wyroku TK SK 140/20 jest możliwość podważenia decyzji ZUS. Ubezpieczony może domagać się ponownego ustalenia wysokości emerytury bez stosowania zakwestionowanego przez Trybunał przepisu. Warto jednak podkreślić, że wyrok ten nie spowodował automatycznego przeliczenia emerytur. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nadal stosuje jednak art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i odmawia zmiany decyzji, powołując się na obowiązujące przepisy. W konsekwencji oznacza to, że w praktyce kluczową rolę odgrywa postępowanie sądowe.
Brak publikacji wyroku TK SK 140/20 a rozbieżności w orzecznictwie
Podkreślić należy, iż największe kontrowersje i trudności praktyczne wynikają z faktu, że wyrok TK SK 140/20 nie został nadal opublikowany w Dzienniku Ustaw RP. W szczególności brak publikacji powoduje poważne rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Część sądów uznaje, że mimo braku publikacji wyrok Trybunału Konstytucyjnego sąd ma prawo odmówić zastosowania regulacji sprzecznej z Konstytucją, kierując się zasadą ochrony praw jednostki. Inne sądy przyjmują jednak odmienne stanowisko i wskazują, że nieopublikowany wyrok TK nie ma mocy wiążącej, a przepis art. 25b ust. 1 ustawy emerytalnej formalnie nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, co prowadzi do oddalania wniesionych przez ubezpieczonych odwołań.
Jak skorzystać z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w praktyce?
W praktyce skorzystanie z wyroku TK SK 140/20 polega zazwyczaj na analizie decyzji ZUS pod kątem zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i daty nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Następnie emeryt składa wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Jednakże – w razie odmowy – ubezpieczony wnosi odwołanie od decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Emeryci najczęściej w wniesionych odwołaniach wskazują na treść wyroku TK SK 140/20, a w szczególności naruszenie przez art. 25b ust. 1b ustawy emerytalnej zasady ochrony praw nabytych oraz zaufania obywatela do państwa. Co istotne, ze względu na brak publikacji wyroku TK SK 140/20 orzecznictwo sądów w tym zakresie obecnie pozostaje niejednolite. W konsekwencji każda sprawa wymaga indywidualnej oceny i starannie dobranej argumentacji prawnej.
Podsumowanie
Wyrok TK SK 140/20 stanowi ważny punkt odniesienia w sporach dotyczących przeliczania emerytur. Daje również realne podstawy do kwestionowania decyzji ZUS. Jednakże brak jego publikacji powoduje, że praktyka sądów nie jest jednolita, a wynik postępowania nie jest z góry przesądzony. Dla wielu emerytów wyrok ten może jednak oznaczać szansę na przeliczenie wysokości otrzymanego świadczenia, a tym samym wyższą emeryturę w przyszłości.
Powyższa treść ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi porady prawnej, opinii prawnej i nie może być podstawą do samodzielnego podejmowania jakichkolwiek decyzji. Należy pamiętać, iż publikowane informacje nie odnoszą się do konkretnej sytuacji. Stosowanie danych przepisów prawnych może znacznie różnić się w zależności od konkretnego stanu faktycznego. Powyższa treść nie zastępuje profesjonalnych usług prawnych. Pomiędzy autorem niniejszej treści a jej odbiorcą nie powstaje relacja klient – radca prawny. W celu uzyskania indywidualnej porady prawnej, przed podjęciem jakiejkolwiek czynności lub działania, zapraszam do kontaktu mailowego lub za pośrednictwem formularza na stronie internetowej..
Stan prawny na dzień: 23.12.2025 r.
